লালা লাজপত ৰায় এজন বিশিষ্ট জাতীয়তাবাদী নেতা আছিল যিয়ে ভাৰতৰ স্বাধীনতাসংগ্ৰামত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত তেখেত বিখ্যাত ‘লাল বাল পাল’ ৰ মাজৰ এজন আছিল। ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে তেখেতৰ দেশপ্ৰেম আৰু শক্তিশালী কণ্ঠস্বৰে তেখেতক ‘পঞ্জাৱ কেশৰী’ অৰ্থাৎ পঞ্জাৱৰ সিংহ উপাধি প্ৰদান কৰিছিল। ১৮৯৭ চনত তেখেতে শিশুসকলক খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসমূহৰ জিম্মাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ হিন্দু অনাথ সাহায্য আন্দোলন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। চাইমন কমিছনৰ আগমনৰ প্ৰতিবাদ কৰি থকা কৰ্মীসকলৰ ওপৰত আৰক্ষীৰ লাঠিচালনাত তেখেত বেয়াকৈ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল, আৰু সেই আঘাতৰ ফলতে কেইদিনমানৰ পিছত তেখেতে মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক জীৱন লালা লাজপত ৰায়ৰ জন্ম ১৮৬৫ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত ফিৰোজপুৰ জিলাৰ ধুদিকে গাঁৱত মুন্সী ৰাধা কৃষ্ণ আজাদ আৰু গুলাব দেৱীৰ ঘৰত হৈছিল। মুন্সি আজাদ পাৰ্চী আৰু উৰ্দুৰ এজন পণ্ডিত আছিল। লালাৰ মাক এগৰাকী ধৰ্মীয় মহিলা আছিল যিয়ে নিজৰ সন্তানৰ মাজত শক্তিশালী নৈতিক মূল্যবোধ গঢ়ি তুলিছিল। তেখেতে ৰেৱাৰীৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল য’ত তেখেতৰ দেউতাক শিক্ষক হিচাপে নিযুক্ত আছিল। লাজপত ৰায়ে ১৮৮০ চনত আইন অধ্যয়নৰ বাবে লাহোৰৰ চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰিছিল। মহাবিদ্যালয়ত থাকোতে তেখেত লালা হংস ৰাজ আৰু পণ্ডিত গুৰু দত্তৰ দৰে দেশপ্ৰেমী আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল। তেখেতে লাহোৰৰ চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা আইন অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত হাৰিয়ানাৰ হিচাৰত আইনী অনুশীলন আৰম্ভ কৰিছিল। সৰুৰে পৰা তেখেতৰ দেশৰ সেৱা কৰাৰ ইচ্ছা আছিল আৰু সেয়েহে নিজ দেশক বিদেশী শাসনৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি লৈছিল। ১৮৮৪ চনত তেখেতৰ দেউতাক ৰোহতকলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল আৰু লালা লাজপত ৰায়ো লগতে আছিল । তেখেতে ১৮৭৭ চনত ৰাধা দেৱীক বিয়া কৰাইছিল। ১৮৮৬ চনত পৰিয়ালটো হিছাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়, য’ত তেখেতে আইনী অনুশীলনৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ  ১৮৮৮আৰু ১৮৮৯ চনৰ বাৰ্ষিক অধিৱেশনত, তেখেত প্ৰতিনিধি হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেখেতে ১৮৯২ চনত উচ্চ ন্যায়ালয়ত অনুশীলন কৰিবলৈ লাহোৰলৈ গুচি গৈছিল। জাতীয়তাবাদৰ ধাৰণা লালা লাজপত ৰায় এজন অত্যাধিক পঢ়ুৱৈ ব্যক্তি আছিল আৰু তেখেতে পঢ়া সকলোবোৰ কথাই তেখেতৰ মনত এক ডাঙৰ ছাপ পেলাইছিল। তেখেত ইটালীৰ বিপ্লৱী নেতা জুচেপ্পে মেজিনিৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত দেশপ্ৰেম আৰু জাতীয়তাবাদৰ আদৰ্শৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হৈছিল। মাজিনিৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ লালাজী স্বাধীনতা প্ৰাপ্তকৰাৰ বৈপ্লৱিক পদ্ধতিত পৰিণত হৈছিল। তেখেত বিপিন চন্দ্ৰ পাল, বংগৰ অৰবিন্দ ঘোষ আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ বল গংগাধৰ তিলকৰ দৰে আন বিশিষ্ট নেতাসকলৰ সৈতে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ বহুনেতাৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত মধ্যপন্থী ৰাজনীতিৰ নেতিবাচক দিশবোৰ চাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেখেতসকলে কংগ্ৰেছৰ আধিপত্যৰ মৰ্যাদালৈ ক্ৰমান্বয়ে অগ্ৰগতিৰ দাবীৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা অৰ্থাৎ ‘পূৰ্ণ স্বৰাজ’ৰ প্ৰয়োজনীয়তা ব্যক্ত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেখেত আন্তঃধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিত যথেষ্ট বিশ্বাসী আছিল, কিন্তু তেখেতে দলৰ মুছলমান শ্ৰেণীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ হিন্দু স্বাৰ্থ ত্যাগ কৰাৰ কংগ্ৰেছ নেতাসকলৰ প্ৰৱণতাৰ সঠিক কথা ভবা নাছিল। লালা লাজপত ৰায় সেই কেইজনমান নেতাৰ মাজৰ এজন আছিল যিয়ে ঐক্যবদ্ধ ঔপনিৱেশিক বিৰোধী সংগ্ৰামৰ অসুবিধা আৰু দেশৰ হিন্দু আৰু মুছলমানসকলৰ মাজত ধৰ্মীয় সংঘাতৰ সম্ভাৱ্য উৎস উপলব্ধি কৰিছিল। ১৯২৩ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰত দ্য ট্ৰিবিউনত ‘ভাৰতক মুছলমান ভাৰত আৰু অ-মুছলমান ভাৰতলৈ স্পষ্ট বিভাজন’ কৰাৰ তেখেতৰ প্ৰস্তাৱত ডাঙৰ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। ৰাজনৈতিক কেৰিয়াৰ লাজপত ৰায়ে তেখেতৰ আইনী পেছা ত্যাগ কৰে আৰু তেখেতৰ মাতৃভূমিক ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদৰ শৃংখলাৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ বাবে নিজকে আত্ম-নিয়োগ কৰিছিল। তেখেতে ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ নিষ্ঠুৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰাৰ বাবে ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অৱস্থা বিশ্বৰ বিশিষ্ট দেশসমূহৰ ওচৰত উপস্থাপন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাক স্বীকাৰ কৰিছিল। তেখেত ১৯১৪ চনত ব্ৰিটেইনলৈ গৈছিল আৰু তাৰ পিছত ১৯১৭ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ গৈছিল। ১৯১৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেখেতে নিউয়ৰ্কত ইণ্ডিয়ান হোম ৰুল লীগ অৱ আমেৰিকা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেখেত ১৯১৭ চনৰ পৰা ১৯২০ চনলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত আছিল। ১৯২০ চনত আমেৰিকাৰ পৰা উভতি অহাৰ পিছত লাজপত ৰায়ক কলিকতাত (বৰ্তমান কলকাতা) কংগ্ৰেছৰ বিশেষ অধিৱেশনত সভাপতিত্ব কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। তেখেতে জালিয়ানৱাল্লাহ বাগত হোৱা নিৰ্মম কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতিবাদত পঞ্জাৱত ব্ৰিটিছসকলৰ বিৰুদ্ধে জ্বলন্ত প্ৰদৰ্শনৰ নেতৃত্ব দিছিল। যেতিয়া গান্ধীয়ে ১৯২০ চনত অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল, তেতিয়া তেখেতে পঞ্জাৱত আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিয়া কাৰ্য হাতত লৈছিল । যেতিয়া গান্ধীয়ে চৌৰী চৌৰা ঘটনাৰ পিছত আন্দোলন স্থগিত ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল, লাজপত ৰায়ে এই সিদ্ধান্তৰ সমালোচনা কৰিছিল আৰু কংগ্ৰেছ ইণ্ডিপেণ্ডেঞ্চ পাৰ্টি গঠন কৰিছিল। সাংবিধানিক সংস্কাৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাৰ লক্ষ্যৰে ১৯২৯ চনত চাইমন কমিছন ভাৰতলৈ আহিছিল। আয়োগটো কেৱল ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিৰে গঠিত হোৱাটোৱে ভাৰতীয় নেতাসকলক যথেষ্ট খং উঠাইছিল। দেশখন প্ৰতিবাদত উচ্ছ্বসিত হৈছিল আৰু লালা লাজপত ৰায় এনে ধৰণৰ প্ৰদৰ্শনৰ শীৰ্ষত আছিল। লালা লাজপত ৰায়ে শিক্ষা, বাণিজ্য আনকি স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰখনো চহকী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তেখেত দয়ানন্দ সৰস্বতীৰ অনুগামী আছিল আৰু জাতীয়তাবাদী দয়ানন্দ এংলো-বৈদিক বিদ্যালয় স্থাপনত সহায় কৰিছিল। তেখেতে এটা বেংক স্থাপনৰ কাম আৰম্ভণি কৰিছিল যিটো পিছলৈ ‘পাঞ্জাৱ নেচনেল বেংক’ হিচাপে বিকশিত হৈছিল। তেখেতে ১৯২৭ চনত তেখেতৰ মাতৃ গুলাবি দেৱীৰ নামৰ ওপৰত এটা ট্ৰাষ্ট স্থাপন কৰিছিল আৰু মহিলাসকলৰ বাবে যক্ষ্মা চিকিৎসালয় খোলাৰ তদাৰক কৰিছিল। মৃত্যু ১৯২৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত লালা লাজপত ৰায়ে লাহোৰত চাইমন কমিছনৰ আগমনৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ এক শান্তিপূৰ্ণ শোভাযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিছিল। পদযাত্ৰাটো প্ৰতিৰোধ কৰি আৰক্ষী অধীক্ষক জেমছ এ. স্কটে তেখেতৰ আৰক্ষী বাহিনীক কৰ্মীসকলৰ ওপৰত ‘লাঠি চাৰ্জ’ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। আৰক্ষীয়ে বিশেষকৈ লাজপত ৰায়ক লক্ষ্য কৰি তেখেতৰ বুকুত আঘাত কৰিছিল। এই কাৰ্যই লালা লাজপত ৰায়ক গুৰুতৰভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত কৰিছিল। ১৯২৮ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰত হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ তেখেতৰ মৃত্যু হয়। তেখেতৰ অনুগামীসকলে ব্ৰিটিছসকলৰ ওপৰত দোষ আৰোপ কৰিছিল আৰু তেখেতৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ লোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। চন্দ্ৰশেখৰ আজাদে ভগত সিং আৰু অন্যান্য সহযোগীসকলৰ সৈতে স্কটৰ হত্যাৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল কিন্তু বিপ্লৱীসকলে জে পি চণ্ডাৰ্ছক স্কট বুলি ভুল কৰি গুলীয়াই দিছিল । আহক এইজনা মহান স্বাধীনতা সংগ্ৰামীক তেখেতৰ জন্ম জয়ন্তীত শ্ৰদ্ধাৰে সোঁৱৰো। #লালা লাজপত ৰায় www.gyanodaya.co.in ¸